donderdag 19 september 2013

De bibliotheekhemel


Een etmaal reizen om in de hemel te geraken, dat is toch de moeite niet. Al zeker niet als je tijdens de langste vlucht kan kiezen uit verfilmde literaire klassiekers zoals Ik, robot van Isaac Asimov en Het leven van Pi van Yann Martel. Waar die hemel zich dan wel bevindt? In Singapore, zoals elke bibliothecaris weet.

Dat was toch mijn stellige overtuiging na het IFLA-congres in Berlijn in 2003. Ngian Lek Choh van de Nationale Bibliotheek van Singapore kwam daar de doe-het-zelf bibliotheek voorstellen, een bibliotheek zonder personeel die volledig op zelfbediening draaide. Een maand later zouden op Informatie 2003 de eerste Vlaamse bibliothecarissen komen vertellen over hun ervaringen met de introductie van RFID. Van bibliotheken zonder personeel was hier toen nog geen sprake.

Bibliotheken in Singapore waren dus technologisch vooruitstrevend, zoveel was duidelijk. Het World Library and Information Congress van 2013 was dan ook een uitgelezen gelegenheid voor een bezoek. Het programma omvatte één bibliotheekbezoek per deelnemer. Wie er meer wou, had nood aan goede connecties, zin voor initiatief, een dosis assertiviteit of gewoon wat Franse flair.

Central Public Library - let op het tapijt

Een vijftal bibliotheekbezoeken later - ja, ik beschik over de juiste competenties ;-) - overheerste eerst toch wat teleurstelling. De belofte van de hemel was niet ingelost. Het duurde even voor ik doorhad dat mijn ontgoocheling veel met de tapijten te maken had. Zelfs in nieuwe bibliotheken liggen vaak tapijten met drukke patronen op de vloer. Bij uitbreiding lijkt design niet de sterkste kant te zijn van de bibliotheken in Singapore, toch niet voor een Westerse smaak. Of moet ik zeggen: voor mijn smaak? Veel glanzende oppervlakken - wat het fotograferen er niet gemakkelijker op maakte - lage plafonds en ruimtes die eerder functioneel dan mooi waren ingericht.

'Dansstudio' in Library@Esplanade
En toch: enkele ruimtes in de Nationale Bibliotheek vormden een uitzondering, net zoals de opvallende 'dansstudio' in Library@Esplanade.Die laatste bevindt zich ergens op een bovenverdieping van Theatres at the Bay en is - passend bij de locatie - gewijd aan film, muziek, theater en dans. Het schemerige interieur heeft wel charme, als het buiten immer tropisch heet is.

Technologisch was er niet veel spectaculairs te zien. Zelfbediening, sorteerrobots, apps: we kennen het bij ons ook allemaal. Het meest opvallende was nog de grote verscheidenheid aan kaarten die gebruikt konden worden als bibliotheekkaart. In een en hetzelfde filiaal kon je terecht met je identiteitskaart, je rijbewijs, je leerlingenpas, je ledenkaart van de vakbond of je abonnement voor het openbaar vervoer. Het doet wat vragen rijzen over privacy in deze centralistische eenpartijstaat, maar gemakkelijk is het wel. Bovendien zijn al die nieuwe technologieën in elke bib aanwezig, in de openbare bibliotheken, maar ook in die van het hoger onderwijs.

Misschien zat de vernieuwing ook elders dan in de technologie. De Vlaamse bibliotheeksector loopt
Green Library
niet echt warm voor een 'transitie naar een duurzame samenleving'. Hebben we daarin wel een rol te spelen, vragen we ons af. Singapore maakte op mij niet onmiddellijk de indruk van een samenleving die duurzaamheid hoog in het vaandel voert. Veel energievretende airco's in dit tropische consumptieparadijs. Maar de National Library Board opende wel met veel poeha de Green Library, de vernieuwde jeugdafdeling van de Central Public Library. Het gaat om een publiek-private samenwerking, waarbij een bouwonderneming de inrichting voor zijn rekening nam. Restjes behang en tapijt en de geverfde oude boekenrekken zorgen voor een kleurrijk geheel. De levensboom in het midden heeft bladeren van gerecycleerde petflessen en in een hoekje staat een konijn van wegwerpbekers. Op de muur kunnen de kinderen een spelletje spelen. Als ze het fout doen, sterft al het leven. De filosofie achter het initiatief is duidelijk: bibliotheken kunnen een rol spelen in het sensibiliseren en hoe jonger je begint, hoe beter. In Vlaanderen verschuilen we ons achter de lokale autonomie en wachten we tot een ander initiatief neemt. In het centralistische Singapore leidt een gedifferentieerde aanpak tot resultaat.

Themastand in Woodlands Regional Library
'Earthlings, take me to your readers.'
Bij nader inzien hadden de bibliotheken in Singapore alles wat een goede bibliotheek nodig heeft. Er waren stille leeshoeken en ruimtes voor groepswerk, brede collecties - Dean Koontz in de technische universiteit - en een leescafé.  De collecties werden goed aan de man bedacht. De veertien verdiepen van de nationale bibliotheek hadden bijna allemaal minstens één tentoonstelling . Aan de muren van de bib in Temasek Polytechnic hingen posters die wezen op de collecties op de andere verdiepingen. In Woodlands Regional Library themastands bij de vleet. Laat ons vooral ook de gebruikers niet vergeten, in elke bib, op elke etage.

Perfect was het allemaal zeker niet. Over het antwoord op een vraag naar samenwerking met de andere stadsdiensten die in hetzelfde gebouw gehuisvest zijn, moest men in Woodlands Regional Library toch even nadenken. Een jaar of twee geleden was er een tentoonstelling geweest ... Geen decreet Lokaal Cultuurbeleid hier. De hemel was het misschien niet, maar - om het in Michelin-termen te stellen - Singapore 'vaut le voyage'.