maandag 1 oktober 2012

Gesloten systemen

Op weg naar de bibliotheek, op een mooie zaterdagmiddag aan het begin van de herfst. Zoonlief vraagt waarom hij vorige keer De Hobbit eerst niet en nadien toch wel in de catalogus kon vinden. Het is een vraag waarop je het antwoord schuldig moet blijven: Je zou de zoekactie moeten kunnen zien om te weten wat er gebeurde.

Dertien is hij en meer in de ban van Licia Troisi dan van Tolkien. Hij niet alleen. Een klasgenoot had ontdekt dat er niet alleen Oorlogen en Kronieken van de Verrezen Wereld zijn, maar ook Legenden. Vorige keer nog had zoonlief die opgezocht in de catalogus, maar niet gevonden. Als ik antwoord dat dat komt doordat het boek in onze bib niet aanwezig is, pareert hij meteen door erop te wijzen dat de catalogus ook toelaat om te zoeken in andere bibliotheken. Hem de voor- en nadelen van de provinciale bibliotheeksystemen uitleggen, leek niet meteen aan de orde, maar het maakte mij wel nieuwsgierig. De klasgenoot had het boek gevonden in de bib van zijn gemeente. Het kon best dat die gemeente geen deel uitmaakt van het pbs, maar dat het boek in alle bibliotheken van 'ons' pbs zou ontbreken, leek weinig waarschijnlijk.

Ter plaatse werd veel duidelijk (hoewel). Het eerste deel van de Legenden is niet aanwezig in onze eigen bib, wel in andere pbs-bibliotheken. Maar binnen de muren van onze bib wordt blijkbaar niet getoond in welke bibliotheken dan wel. De bibliotheek van de klasgenoot die in een buurgemeente woont, blijkt overigens niet aangesloten te zijn bij het pbs. Een andere is wel aangesloten en heeft het boek ook in de collectie. Om dat te weten te komen, was wel enig doorzettingsvermogen  nodig. Ik kreeg het gevoel dat we bijna met een illegale zoekactie bezig waren en zo buitengezet konden worden als het bibliotheekpersoneel zou doorkrijgen wat we aan het doen waren.

Zoonlief was best tevreden met de resultaten en mijn summiere uitleg. Zelf bleef ik met meer vragen achter. Waarom worden zoekacties beperkt  tot de eigen bibliotheek, terwijl een pbs doorverwijzen juist gemakkelijker zou moeten maken? Hoe leg je aan een dertienjarige uit dat de ene buurgemeente wel en de andere geen deel uitmaakt van het provinciale bibliotheeksysteem? Maar vooral: waarom zijn onze systemen zo gesloten? In discussies hoor ik wel eens beweren dat¨een gemeenschappelijke bibliotheekkaart weinig meerwaarde biedt. Ik ken alvast één dertienjarige die blij zou zijn met een kaart die hem toeliet een boek van zijn favoriete schrijfster te gaan halen in een buurgemeente. Hij heeft vier bibliotheken binnen fietsbereik. Het dichtste bij die van de buurgemeente aangesloten bij het pbs, terwijl hij minstens een keer per week passeert langs de bib van de klasgenoot.

Mijn zoon is ongetwijfeld een bevoorrechte gebruiker. Maar hij is ook uit zichzelf een enthousiast lezer en bibliotheekbezoeker, die niet veel uitleg nodig heeft om zijn weg te vinden. Een gebruiker ook die zich neerlegt bij de beperkingen van de systemen. Een die uit zichzelf geen gemeenschappelijke bibliotheekkaart zal vragen. Maar er zal voor hem wel een wereld opengaan als die er zou komen.

Het vreemde hier is dat het systeem van nature eigenlijk open is: een venster op het aanbod van een veertigtal bibliotheken, dat binnen één van die bibliotheken weer ingeperkt wordt tot de eigen collectie. Als je als gebruiker echt wilt weten wat er te krijgen is en waar, moet je eigenlijk aan de balie toegang vragen tot een internetpc en de catalogus links laten liggen. Het lijkt me dat er hier iets niet klopt.

En nee, ik noem geen namen van gemeenten. Een beetje informatiespecialist kan met wat puzzelen ongetwijfeld achterhalen waar het verhaal zich afspeelt. Maar het gaat me echt niet om deze bib of dit pbs, wel om andere fundamentele vragen: Weten onze gebruikers zelf wel wat ze willen? En wanneer beginnen we eindelijk eens te denken als netwerk?