donderdag 19 april 2012

Lezen als emotie

Studiedag leesbevordering
De grote verleiding
Den Bell, Antwerpen - 2 februari 2012

“Sommige passages heb ik overgeslagen,” bekende leesjuf Hedwige Buys. “Ze waren te hard om voor te lezen.” Eerder op de dag had een andere spreker al aangegeven dat ze Tonio, het boek van A.F.Th. van der Heijden over zijn zoon die omkwam in een verkeersongeval nog niet had durven lezen. Emoties, daar draaide het wel vaker om op deze studiedag over leesplezier.

“Vanwaar halen kinderen een ‘gout de lire’?” was de centrale vraag. Antropologe Michèle Petit putte uit haar ervaring om een — emotioneel — lijstje op te stellen. ‘Si le livre vit avec la famille’, dan gaat het bijna vanzelf. Maar er was uiteraard meer. Mysterie, bijvoorbeeld, het vreemde, het onbegrepene, maar ook nabijheid en vertrouwdheid, zoals in de stem die voorleest. Identificatie: waarom straalt moeder zo vreemd wanneer ze dat boek over een ongelukkige liefde leest? Maar ook de esthetiek die schuilt in het nutteloze van de taal: de zuivere klanken, rijm, ritme, melodie. Lezen, zoals ook niet-lezen, kan een daad van verzet zijn. En als er geen boeken in huis ‘leven’, dan wordt het persoonlijke contact nog veel belangrijker. Een ontmoeting, kort of lang, kan een leven veranderen. Le passeur, de culturele veerman, maar ook de smokkelaar, bleef de hele dag nadrukkelijk aanwezig.

Veel projecten passeerden de revue. Er was een heuse markt opgezet in de
foyer van Den Bell in Antwerpen en Stichting Lezen van Vlaanderen en die van Nederland toonden aan dat ze voor elke leeftijdsgroep wel iets te bieden  hebben. De klemtoon lag op de allerkleinsten, want je kan niet vroeg genoeg beginnen. De bibliotheekwetten van Ranganathan werden niet genoemd, maar “elke lezer zijn boek” was wel een terugkomend thema. Als lezen een plicht wordt, komt het plezier nooit. Het PISA-onderzoek wijst uit dat Vlaanderen en Nederland hoog scoren op technische leesvaardigheid, maar bijzonder laag op leesmotivatie. Een bevinding die Majo de Saedeleer, directeur van Stichting Lezen in Vlaanderen, nuanceerde, want uit de participatiesurvey blijkt dan weer dat er meer gelezen wordt dan vroeger, en dat juist door jongeren. De waarde van lezen wordt trouwens hoog ingeschat. Vakantie is de kostbaarste tijd die we hebben, de tijd die we zelf kunnen besteden zoals we willen. En laat er nu net dán veel gelezen worden.

Bart Moeyaert mocht afsluiten met een verhaal over familie, over schrijven, over verleiden. “Laat u niet misleiden” was zijn boodschap. Soms probeer je te verleiden, zonder succes. Dat betekent echter niets. Misschien blijkt later wel dat net die ontmoeting met jou het verschil maakte.

(Kroniek verschenen in META 3, 2012)